WAHNBROT (2008)

In de latere gedichten van Paul Celan (1920-1970) is geen plaats voor hoop, liefde laat staan geloof. De wereld na Auschwitz zag er door de ogen van Celan aangevreten uit. De Europese beschaving was, wat hem betreft, weer terug bij nul, of misschien zelfs onder nul. Voor zijn dichterschap betekende dit dat hij de besmette Duitse taal van een gewezen beschaving niet meer wilde gebruiken zoals deze gebruikt werd. Celan moest de taal opnieuw uitvinden. Dit resulteert in een uiterst persoonlijk geformuleerde dichtkunst. Hermetisch door autobiografische observaties die vaak moeilijk te duiden zijn zonder aanwijzingen van Celan zelf.  Als buitenstaander is het moeilijk om daar in door te dringen. Toch zijn de beelden die Celan oproept door middel van nieuwe woorden en zinnen vol tegenstellingen enorm sterk en evocatief.  Een enkel woord krijgt bij Celan het gewicht van een heel verhaal. Naarmate ik meer gedichten van Celan gelezen had kreeg ik bovendien het gevoel dat de taal van Celan bestaat uit een heel eigen netwerk van woorden die door voortdurend variërend hergebruik in verschillende gedichten hun betekenis blootgeven. Voor mijn zesdelige Celan-cyclus “Wahnbrot”  was het vooral dit gegeven dat me zo enorm aansprak: een (in mijn geval muzikale) taal die zich gedurende de cyclus als het ware ontvouwt en een netwerk van verwijzingen wordt. Verwijzingen naar gebeurtenissen binnen de cyclus, maar soms ook naar elementen uit onze muziektraditie.  De melodieÎn en akkoorden die in de zes koor-liederen worden gebruikt zijn op één hand te tellen. Maar zoals met het variërend hergebruiken van woorden door Celan, zijn ze niet persé direct herkenbaar. Samen vormen deze melodieÎn en akkoorden een web van verwijzingen.